Hoe hard moet je je podcast eigenlijk maken? Wanneer is het te hard? Kan het ook te zacht zijn? Zijn daar eigenlijk regels voor? En hoe denken de makers van podcasts daarover? Deze aflevering gaat over de loudness van podcasts. Met medewerking van Marco Raaphorst (VERVORMER), Botte Jellema (Eeuw van de Amateur), David Achter de Molen (Klap van de Molen), Chris Bajema (Man met de Microfoon) en Dion Poswijk van KINK.

Deze podcast is in de player hierboven het beste te beluisteren, dan hoor je ook de de fragmenten. En alle verschillen ertussen.

Onder de links volgt een min of meer exacte transcriptie.

Links

Uitgeschreven tekst (met uitzondering van fragmenten)

De eerste keer dat mij iets opviel aan het geluid van een podcast, was toen iemand mij deze liet horen.

O, en voordat ik echt begin. Je kan dit in mijn ogen niet echt goed of fout doen, hoogstens een beetje onhandig, maar je mag je podcast van mij precies zo hard of zo zacht maken als je zelf wilt. Dus ook als dit toevallig jouw podcastproductie is, en stel nou dat ik wat kritisch ben, onthoudt dan dat ik het sowieso heel tof vind dát je een podcast bent gaan maken. En dat je dat lekker op je eigen manier moet blijven doen. Jouw podcast is alleen maar een voorbeeldje.

Nou, terug naar wat ik wilde laten horen.

Innovation 1 expo zacht

Hierbij viel mij meteen op dat dit aan de zachte kant is.

Dan gaan we meteen door naar het andere uiterste. Hou je hand voor de zekerheid even bij je eigen volumeknop.

KINK 1

Dit zijn dus de verschillen in volume die je kunt hebben tussen verschillende podcasts. En dat maakt denk ik aardig duidelijk waarom ik het hierover wil hebben. Ik vind dit nogal een groot verschil.

Tussen de Oren hanteert wel een loudness standaard

O, en nog iets wat ik vooraf moet vertellen. Zelf probeer ik over het algemeen wel een standaard aan te houden voor hoe hard ik mijn podcasts maak. Maar dat doe ik in déze podcast natuurlijk niet, want dan zou je de verschillen niet meer kunnen horen. Dus, zoals ik nu praat, dát heb ik afgemixt op de standaard die ik aanhoud – en welke dat dan is, daar komen we nog wel op terug – maar fragmenten zoals ik net liet horen voldoen dus niet aan die standaard. Die laat ik allemaal precies zo hard of zo zacht horen als ze zijn, zodat het een eerlijke vergelijking blijft. Voor de mensen die iets meer van audio engineering weten, dit is even nerdtalk áán: alle fragmenten uit andere podcasts liggen op een apart spoor, waar verder geen compressie of limiting overheen gaat, ook niet in de masterbus. Ok, check, nerdtalk uit.

In gewoon Nederlands: je bent alvast gewaarschuwd: qua geluidsniveau gaat het in deze aflevering alle kanten op. Zoals dit:

FRAGMENT ZACHT

Of dit:

FRAGMENT HARD

Maar wanneer is het nou goed? Wat is TE hard en wat is TE zacht? Moeten we ons daar eigenlijk druk om maken? Dat vroeg ik me af, en ik ben op zoek gegaan naar het antwoord.

Ik heb uitgezocht:

  • Of er een standaard is waar je aan hoort te voldoen
  • Wat andere podcastmakers doen, bijvoorbeeld de grote makers in Amerika
  • Ik heb gekeken wat Nederlandse makers doen
  • En ik heb die Nederlandse makers ook gemaild en 2 van hen heb ik ook geïnterviewd:

David Achter de Molen […] en Botte Jellema.

Botte 1

Botte is een van de makers van de bekende en goed beluisterde Nederlandse podcast De Eeuw van de Amateur. En ik ben blij dat hij mijn vragen wilde beantwoorden.

BOTTE 2

Hij begrijpt wel dat niet iedereen zit te wachten op regulering. En podcastmakers zijn natuurlijk helemaal vrij zijn om te doen wat ze willen.

BOTTE 3

En ik sprak ook met David Achter de Molen. Die kennen we van de podcast Klap van de Molen, die gaat over muziek. Je kan hem ook kennen van de band John Coffey en als nacht-DJ op 3FM.

DAVID 1

David houdt niet zo regels, zo te horen, maar het zou toch goed zijn als makers wel op zouden letten hoe hard ze hun podcast afleveren, zegt hij.

DAVID 2

Ik laat straks nog meer van David en Botte horen.

Ik stuurde ook emails over dit onderwerp naar bijvoorbeeld Marco Raaphorst, KINK en Chris Bajema. Van hen kreeg ik ook antwoord. Kom ik zo op terug.

Podcastloudness in de Verenigde Staten en Nederland

Maar eerst wil ik met je kijken naar onze grote broer, Amerika. Daar is de podcast nog altijd veel groter dan hier. Het kent daar ook een langere traditie. Dus ik was benieuw hoe hard ze de podcasts daar maken. Of alle belangrijke makers daar hetzelfde doen bijvoorbeeld.

Dit is een fragment van een podcast van NPR, zeg maar de Amerikaanse publieke omroep:

NPR 1

Dat klinkt wel OK, niet al te hard en niet al te zacht. Ik heb nog een aantal andere Amerikaanse podcasts gechekt, die komen allemaal van professionele instellingen, en die zijn allemaal ongeveer even hard.

Loudness meten met LUFS

Dan nu een stukje van De Dag, een podcast van de Nederlandse publieke omroep.

DE DAG 1

Die klinkt wel flink harder.

Het punt is alleen dat we ze zo niet echt kunnen vergelijken. Dat blijft een beetje subjectief. Dus hebben we een meetmethode nodig. Zodat we het volume met objectieve getallen kunnen vergelijken.

Dan denk je misschien in eerste instantie aan een decibelmeter, omdat je ooit hebt geleerd dat het volume van geluid wordt uitgedrukt in decibellen. Maar wij gaan nu gebruikmaken van een andere meetmethode, namelijk LUFS. Dat staat voor Loudness Units relative to Full Scale. Daar zit een ingewikkeld verhaal achter. Als je het niet kent: wat je voor nu even moet onthouden is dat het een meetmethode is die beter rekening houdt met hoe het menselijk oor de hardheid van geluid ervaart. Met decibellen kun je hele harde pieken meten, maar kan het menselijk oor het als relatief zacht ervaren. Of andersom. En dat werkt met LUFS dus beter. Daarmee meet je eigenlijk een combinatie van het volume in decibellen én de hoeveelheid compressie, in technische termen . Ik zet een link naar een goede uitleg hierover in de show notes.

Maar er is ook een simpelere manier om te checken hoe hard je podcast is. David Achter de Molen over de autotest.

DAVID 3 

Loudness units is daarvoor dus een manier. Ik gebruik voor het meten van het volume van de podcasts een LUFS-meter als plugin in mijn audio editor. Ik zet uiteraard een link in de show notes.

Overigens is die autotest niet zo’n gek idee. Ik had namelijk ook een mail gestuurd naar Chris Bajema, je kent hem misschien van de podcast Man met de Microfoon, en hij mailde terug dat hij wel eens commentaar krijgt van mensen dat het in de auto soms niet te verstaan is. Maar, schrijft Chris, “Ik wil ook dat het niet een hele constante ‘hardheid’ is, maar een dynamisch geheel.”

Botte Jellema let ook op de loudness van de Eeuw van de Amateur.

BOTTE checks

LUFS is een negatieve schaal

Wat ik je misschien ook nog moet vertellen: LUFS is een negatieve schaal. Harder dan 0 LUFS kan niet, dus het geluid van een podcast kan bijvoorbeeld -14 LUFS zijn, of -23 LUFS. En dat negatieve getal betekent dus niet dat je niets hoort. Mijn stem is nu bijvoorbeeld ongeveer -16LUFS.

Ok, terug naar NPR 1:

NPR 2

Deze podcast heeft een overall volume van ongeveer -17 LUFS.

Ok, we zitten nu wel op maximaal nerd niveau hoor. Maar het klinkt allemaal ingewikkelder dan het is. Hoewel podcastmakers vaak liever focussen op de inhoud, zegt ook Botte Jellema:

BOTTE 4

En dat is ook een manier natuurlijk. Ik denk alleen dat podcastmakers dit redelijk eenvoudig zelf kunnen, als je maar even weet hoe je dat doet. In een van de volgende afleveringen zal ik je uitleggen hoe ik dat aanpak, op een manier die eigenlijk in élke audio editor werkt, met alleen maar gratis plugins.

Is het een loudness-standaard voor podcasts wel nodig?

Maar moet je dat wel doen? Is het wel nodig om op het volume van je podcast te letten? Elke podcastmaker mag dat natuurlijk voor zichzelf beslissen. Ik kan wel een paar redenen noemen om wél te streven naar bepaalde loudness van je podcast:

  • Ten eerste: voor de luisteraars is het fijn als de ene podcast in hun app niet heel hard binnenkomt en de volgende heel zacht, zoals Botte Jellema net al zei.
  • Ten tweede: als je commercials in je podcast hebt is het fijn voor je luisteraar als die commercials niet veel harder of zachter zijn dan de rest. Als je die commercial onderdeel maakt van je eigen mp3, kun je ze natuurlijk eenvoudig harder of zachter maken tot ze passen bij je eigen materiaal. Maar vaak worden deze commercials dynamisch, achteraf, toegevoegd, en zijn het dus losse audiobestanden. Chris Bajema mailde mij hierover: “Wat dan wel irritant is, is dat de advertenties die ervoor zitten, mijns inziens te hard zijn. Maar goed, je kunt als luisteraar de volumeknop bedienen.”  Als iedereen dezelfde standaard zou hanteren, had je dat probleem natuurlijk niet. Voor traditionele radio en televisie is daar ook een standaard voor, juist om deze reden.
  • Een derde reden om je wél aan een standaard te houden: Apple Podcasts heeft een soort van richtlijn opgesteld waar podcasts aan moeten voldoen. Daarin staat letterlijk:[…] we strongly recommend that the audio signals are pre-conditioned in such a way that the overall loudness remains around -16 LUFS, with a +/- 1 dB tolerance […]In het Nederlands: ze vragen om een loudness van –16 LUFS, met een marge van -1 decibel, en dat betekent dan dus dat het mag schommelen tussen de –17 en –15 LUFS, zoals ik het lees. Ik zet uiteraard een link naar deze richtlijn in de show notes. Het is overigens een sterke aanbeveling, geen harde eis.

Maar je zou ook kunnen zeggen dat het helemaal niet nodig is om je aan een norm voor podcastloudness te houden. Ik vroeg aan Botte Jellema en aan David Achter de Molen alletwee of zo’n norm de kunstenaar die de podcastmaker is, niet veel te veel zou beperken. [hahaha] Om precies te zijn vroeg ik of een norm voor podcastgeluid niet hetzelfde zou zijn als tegen een schilder zeggen dat al zijn schilderijen 40 x 60 centimeter moeten zijn.

QUOTE BOTTE

Ook David Achter de Molen vindt een audionorm niet te beperkend.

QUOTE DAVID

Als jij trouwens hulp kunt gebruiken bij het maken van je podcast, mail me dan op hajo@audroom.nl. Ik ben freelance podcastmaker, en ik kan je niet alleen helpen met de technische aspecten, maar ook met het vertellen van een goed audioverhaal. Vergeet niet je op deze podcast te abonneren, als je hier waardevolle informatie uit haalt.

Ok, terug naar ons onderwerp.

Apple vraagt dus officieel om –16 LUFS, en laten we daarbij uitgaan van stereo. Spotify heeft ook een richtlijn, niet specifiek voor podcasts, althans niet dat ik kan vinden, maar ze hebben wel een richtlijn voor muziek: die is –14LUFS. Dus: de twee grootste distributeurs  van podcasts, Apple en Spotify, hebben alletwee wel een soort van norm.

Met dat in het achterhoofd – zullen we eens kijken of Nederlandse makers zich daaraan houden? Ik wil daarin geen politieagentje spelen hoor. Het gaat mij er meer om of we een soort van standaard kunnen ontdekken en of er een soort gemiddelde is waar je op kunt mikken, zodat jouw podcast niet opvallend afwijkt van de rest. David vergelijkt zijn podcast ook wel eens met die van anderen.

QUOTE DAVID 5.58

Nederlandse podcasts vergeleken

Laten wij ook eens zo’n vergelijking maken. We beginnen met de podcast Newsroom. Die wordt gemaakt door BNR, dat is een van de grootste Nederlandse podcastproducenten.

QUOTE BNR NEWSROOM

Deze is -20LUFS LUFS. Dan een andere populaire podcast: de Brand in het Landhuis

QUOTE BIHLH

Deze is -16   LUFS. Dag nog even een stukje van KINK, die ik aan het begin ook al liet horen.

QUOTE KINK 2

Die is -10LUFS. Ik stuurde ook een mail naar Michiel Veenstra van KINK met de vraag of zij een standaard hanteren voor hun podcasts. En ik kreeg het antwoord uiteindelijk van Dion Poswijk, hij is de man achter de techniek en de audiovormgeving bij KINK. Hij mailde mij:

Voor de podcast van radio programma’s gebruiken we bij KINK soundprocessing van Orban en Stereotool. Dit is een soort van audio mastering tool voor radio, waardoor alles lekker “radio” klinkt.

En ze sturen bij KINK wel op een norm, maar zoals we al konden horen is deze flink harder dan de rest van de podcasts die we hebben beluisterd. Dion mailde:

We hanteren daar een loudness van –8 LUFS ongeveer. Dit kwam ik bij onze concurrenten ook tegen.

Ik denk dat Dion dan vooral naar de podcasts van andere radios tations heeft geluisterd, hij heeft vast gelijk, maar KINK is wel degelijk veel harder dan andere podcasts.

We hebben nu een aantal fragmenten gehoord. En dit is natuurlijk geen wetenschappelijke steekproef, maar we kunnen wel voorzichtig 2 dingen vaststellen:

  1. Nederlandse podcasts van institutionele makers lijken over het algemeen harder dan Amerikaanse.
  2. De professioneelste Nederlandse makers lijken maar wat te doen. De Brand in het Landhuis lijkt zich aan de norm van apple te houden. Een andere podcast van de NPO, De Dag is weer veel harder, die zit op -12LUFS, en BNR is juist weer veel zachter.

Dan een paar onafhankelijke Nederlandse makers. We beginnen met VERVORMER van Marco Raaphorst. Ook dat is een podcast over muziek. En Marco heeft een eigen bedrijf in audioproducties onder de naam Melodiefabriek. Marco mailde mij dat hij altijd een standaard aanhield van –20 LUFS, maar dat hij inmiddels is overgestapt naar –16 LUFS, vanwege de nieuwe standaard van Apple. Hier is een fragment uit zijn laatste podcast.

QUOTE VERVORMER

Deze is inderdaad -16 LUFS, stereo wel te verstaan. Er zit namelijk ook nog een verschil tussen mono en stereo, waar Marco mij terecht op wees, maar het voert een beetje ver omdat hier helemaal uit leggen. En Apple is daar ook niet duidelijk over. Marco mailde mij verder:

Muziek kan soms tricky zijn, zeker wanneer het veel compressie bevat. En stemmen trouwens ook, veel is toch afhankelijk van klankkleur. Dus op gehoor mixen blijft het belangrijkste.

Dan pak ik een stukje uit De Man Met De Microfoon. En dat inderdaad, lekker dynamisch, alle kanten op.

QUOTE MMDM 1

Dat was een stuk je muziek uit zijn podcast, dat piekt op ongeveer -16LUFS. Maar even later volgt er een stukje gesproken woord.

QUOTE MMDM 2

En dat zit op -28 LUFS. Maar Chris mailde me dus dat hij daar bewust voor kiest, voor dat grote verschil. En dan zullen we ook die van David Achter de Molen en die van Botte Jellema even meenemen. Eerst Klap van de Molen:

QUOTE KVDM

Die zit op -19  LUFS. En tot slot de Eeuw van de Amateur:

QUOTE EVDA

Dit stukje was -14 LUFS gemiddeld. Daarmee kunnen we ook 1 duidelijk conclusie trekken:

  • Ook de onafhankelijke makers in Nederland houden zich niet aan de standaard.

Hoe voldoe je aan de standaard van Apple?

Stel je denkt nu inmiddels. Ok, er is een standaard en het lijkt me wel ok om daar een beetje bij in de buurt te komen. Hoe pak je dat dan aan? Misschien heb jij dezelfde vragen als Botte Jellema van de Eeuw van de Amateur:

Botte

David Achter de Molen vindt dat je vooral moet beginnen en het niet te ingewikkeld moet maken.

QUOTE DAVID

Ik zal je ook nog mijn recept voor de loudness van een podcast verklappen, met alleen maar gratis plugins. Maar dat doe ik in een van de volgende afleveringen van Tussen de Oren.

Een andere optie is een Rodecaster Pro kopen. Dat is een all-in one device voor podcasters. En daar zitten alle opties al ingebakken die je nodig hebt voor een goede podcast. Botte Jellema ziet daar voor- en nadelen in:

BOTTE

Tot slot: een conclusie

Tot slot: kunnen we misschien een conclusie trekken? En wat zou nou mijn advies zijn?

Als je het niet technisch wilt aanpakken, heb ik 3 dingen waar je op moet letten:

  • Ten eerste: kun je je eigen podcast nog goed verstaan in lawaaiige omstandigheden? Dat moet je dus testen: ga de straat op met je oortjes in, ga eens naast de bushalte staan of in de metro zitten. Of in de auto als het regent.
  • Ten tweede: zijn alle sprekers ongeveer even hard? En fluctueert het volume niet te erg?
  • Ten derde: is jouw podcast ongeveer even hard als een andere die je goed vindt. Kies een referentiepodcast uit die je goed vindt, en probeer ongeveer op hetzelfde volume uit te komen.

Als je het wel technisch wilt aanpakken, dan moet je je denk minimaal richten op de loudness aanbeveling van Apple, dus –16LUFS. Daarmee ben je wel wat zachter dan een aantal professionele andere Nederlandse podcasts, maar die vind ik persoonlijk soms wel erg aan de harde kant, niet alleen in volume maar ook qua compressie (in lekentermen: hoe opgepompt, hoe radio-achtig het klinkt). Omdat je een podcast vaak met oortjes in luistert, klinkt een radioachtige compressie al snel wat overdreven – maar dat is mijn mening. Zelf houd ik voorlopig –16LUFS aan, maar ik sluit niet uit dat ik in de toekomst toch weer voor iets harder kies om concurrerend te blijven. Zachter klinkt soms ook amateuristischer.

Maar de belangrijkste boodschap is misschien wel deze, van David Achter de Molen.

QUOTE DAVID 13.45

En zo is het maar net natuurlijk.

Dat was ‘m, deze speciale aflevering van Tussen de Oren over podcastloudness. Ik wil graag iedereen bedanken die aan deze aflevering heeft meegewerkt, en dat zijn: Marco Raaphorst van de podcast de VERVORMER, David Achter de Molen van de podcast Klap van de Molen, Botte Jellema van de Eeuw van de Amateur, en Dion Poswijk van Kink. Ik zet links in de show notes van alle podcasts die ik heb genoemd in deze aflevering en ook naar een aantal nuttige websites waar ik het over heb gehad.

Ik ben freelance podcastmaker onder de naam Audiodroom. Als jij hulp kunt gebruiken bij het maken van jouw podcast, neem dan contact met me op, of kijk op audiodroom.nl. Ik kan je niet alleen helpen bij technische aspecten, maar ook met bijvoorbeeld scripts en het ontwikkelen van een goed format voor je podcast.

Vergeet niet je op deze podcast te abonneren als je dat nog niet had gedaan. En, wil je reageren: mail me dan op hajo@audiodroom.nl of stuur een tweet naar @audiodroom. Dat was het, tot de volgende keer!